Σάββατο, 6 Σεπτεμβρίου 2014

Λατινική Γραμματική Β' κλίση ουσιαστικών

                                                  Β΄ ΚΛΙΣΗ
                                                         (Declinatio secunda)

Η δεύτερη κλίση περιέχει ονόματα και από τα τρία γένη.
Περιλαμβάνει ουσιαστικά αρσενικού και θηλυκού γένους που λήγουν σε –us (Gen.: -i) (populus,-i), αρσενικά που λήγουν σε –er (Gen.: -i) (puer,-i, ager,agri), και ουδέτερα που λήγουν σε –um (Gen.: -i) (donum, -i).
Θηλυκά είναι όσα λήγουν σε –us, γεν. –I εφόσον :
α. είναι ονόματα γυναικών, δέντρων και καρπών τους, νήσων, χωρών: π.χ. ficus, -i (=συκιά, σύκο).
β. είναι αρχαιοελληνικά ονόματα πόλεων (π.χ. Ephesus, -i) αλλά και άλλα ονόματα που προέρχονται από την ελληνική (π.χ. methodus, -i, periodus, -i).


                                   ΒΑΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΛΗΞΕΙΣ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ Β΄ ΚΛΙΣΗΣ

                                                                 Αρσενικό- Θηλυκό

Singularis numerus
Pluralis numerus
Nominativus
-us
(er)
-i
Genetivus
-i
-i
-ōrum
Dativus
-
-
-is
Accusativus
-um
-um
-os
Vocativus
-e
(er)
-i
Ablativus
-
-
-is

                                                                         Ουδέτερο

Singularis numerus
Pluralis numerus
Nominativus
-um
-
Genetivus
-i
-ōrum
Dativus
-
-is
Accusativus
-um
-
Vocativus
-um
-
Ablativus
-
-is


                                 ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΚΛΙΣΗΣ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ Β΄ ΚΛΙΣΗΣ
 
                                         Singularis numerus

                   αρσενικό-θηλυκό
ουδέτερο
Nom.
popul-us
puer
liber
bell-um
Gen.
popul-i
puer-i
libr-i
bell-i
Dat.
popul-
puer-
libr-
bell-
Acc.
popul-um
puer-um
libr-um
bell-um
Voc.
popul-e
puer
liber
bell-um
Abl.
popul-
puer-
libr-
bell-

                                           Pluralis numerus
Nom.
popul-i
puer- i
libr-i
bell-a
Gen.
popul-orum
puer-orum
libr-orum
bell-orum
Dat.
popul-is
puer-is
libr-is
bell-is
Acc.
popul-os
puer-os
libr-os
bell-a
Voc.
popul-i
puer-i
libr-i
bell-a
Abl.
popul-is
puer-is
libr-is
bell-is



Παρατηρήσεις
1. Τα συγκοπτόμενα δευτερόκλιτα ουσιαστικά σε –er ( και το vir) προέκυψαν από ονόματα που έληγαν σε –us με την εξής διαδικασία:
 Nom. puer-us/pu-er        voc. puer-e/pu-er
 Nom. libr-us/libr->liber  voc. libr-e/libr->liber
2. Στα ονόματα που είχαν πριν από το –r του θέματος σύμφωνο (π.χ. agr- libr-, apr-), μετά την αποβολή των καταλήξεων της ονομαστικής (-us) και της κλητικής (-e) αναπτύχθηκε ένα –e μπροστά από το –r.
3. Τα συγκοπτόμενα ουσιαστικά της β’ κλίσης είναι αρσενικού γένους. Συγκοπτόμενα είναι τα εξής:                               
ager-agri (=ο αγρός), culter-cultri (=το μαχαίρι), liber-libri (=το βιβλίο), magister-magistri (=ο δάσκαλος), minister-ministri (=ο υπηρέτης), aper-apri (=το αγριογούρουνο). Διατηρούν το e της ονομαστικής και στις άλλες πτώσεις τα: puer,-i (=το παιδί)(5), vesper,-i (=εσπέρα)(12), socer,-i (=πεθερός)(35), liberi,-orum (=τέκνα)(43).

• Η κλίση του vir (=άνδρας), μοναδικού ουσιαστικού σε –ir της λατινικής γλώσσας, έχει ως εξής:


Singularis numerus
Pluralis numerus
Nom.
vir
vir-i
Gen.
vir-i
vir-orum
Dat.
vir-
vir-is
Acc.
vir-um
vir-os
Voc.
vir
vir-i
Abl.
vir-
vir-is
  

                                     ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ ΔΕΥΤΕΡΟΚΛΙΤΩΝ ΟΝΟΜΑΤΩΝ

1. Το sestertius,-i(ο σηστέρτιος νόμισμα) σχηματίζει τη γενική πληθυντικού κανονικά σε –orum αλλά και σε –um: sestertium & sestertiorum.
2. Το όνομα locus,-i (=ο τόπος) ανήκει στα ετερογενή ουσιαστικά: σχηματίζει τον πληθυντικό αριθμό loci,-orum (= χωρία βιβλίων) αλλά και loca,-orum (=τόποι).
3. α) Το όνομα deus (=θεός) δεν έχει εύχρηστη την κλητική του ονόματος (dee). Αντί γι’ αυτή οι ποιητές χρησιμοποιούν την κλητική του ονόματος divus (=θεός)→dive, ενώ οι μεταγενέστεροι Λατίνοι την ενική ονομαστική deus (=ω θεέ).
    β) Σ’ όλες τις πτώσεις του πληθυντικού αριθμού εκτός από την αιτιατική, έχει διπλούς και τριπλούς τύπους. Η κλίση του deus,-i έχει ως εξής:


Singularis numerus
Pluralis numerus
Nom.
deus
dei/dii/di
Gen.
dei
deorum/deum
Dat.
deo
deis/diis/dis *
Acc.
deum
deos
Voc.
deus, dive
dei/dii/di
Abl.
deo
deis/diis/dis *
* Αυτή την συναίρεση την κάνουμε μόνο στο αρσενικό δευτερόκλιτο.
4. Τα υπερδισύλλαβα ονόματα σε ius και ium στη γενική του ενικού αριθμού πολλές φορές συναιρούν το τελικό ii σε i και τονίζονται ύστερα από τη συναίρεση στην παραλήγουσα.
   π.χ. Ovidius → Ovidii και Ovidi
           ingenium→ ingenii και ingeni
           filius→ filii και fili
Εξαιρούνται τα ονόματα socius,-ii, adversarius,-ii, mercenarius,-ii, καθώς πρόκειται για ουσιαστικοποιημένα επίθετα.
5. Τα κύρια ονόματα σε ius, γνήσια Λατινικά, όπως Vergilius, Marius, Tullius κ.τ.λ. και το προσηγορικό filius (=γιος), σχηματίζουν την κλητική του ενικού σε i αντί ie (με συναίρεση του ie σε –i)
   π.χ. Vergiliusvoc. Vergili
           filusvoc. Fili


Singularis numerus
Pluralis numerus
Nom.
filius
filii
Gen.
filii/fili
filiorum
Dat.
filio
filiis
Acc.
filium
filios
Voc.
fili
filii
Abl.
filio
filiis


Singularis numerus
Nom.
Ovidius
Gen.
Ovidii/Ovidi
Dat.
Ovidio
Acc.
Ovidium
Voc.
Ovidi
Abl.
Ovidio

• Το ουσιαστικό ficus,-i (=σύκο) έχει καταλήξεις και από τη δ΄ κλίση. Συγκεκριμένα κατά τη δ΄ κλίση σχηματίζει μόνο τους τύπους σε -us και -u.



Singularis numerus
Pluralis numerus
Nom.
ficus
fici/ficus
Gen.
fici/ficus
ficorum
Dat.
fico
ficis
Acc.
ficum
ficos/ficus
Voc.
fice/ficus
fici/ficus
Abl.
fico/ficu
ficis




• Όσα δευτερόκλιτα κύρια ονόματα προέρχονται από την αρχαία ελληνική σχηματίζουν συχνά διπλούς τύπους:


                      Singularis numerus
Nom.
Cepheus
Perseus
Gen.
Cephei (-eos)
Persei (-eos)
Dat.
Cepheo
Perseo
Acc.
Cepheum (-a)
Perseum (-a)
Voc.
Cepheu
Perseu
Abl.
Cepheo
Perseo

   Οι δεύτεροι τύποι παρουσιάζουν αναλογία με τους αντίστοιχους ελληνικούς.

επιμέλεια: Αναστάσιος Ντόκος
                        φιλόλογος

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου