Β΄ ΚΛΙΣΗ
(Declinatio secunda)
Η δεύτερη κλίση περιέχει ονόματα και από τα τρία γένη.
Περιλαμβάνει ουσιαστικά αρσενικού και θηλυκού γένους που λήγουν σε –us (Gen.:
-i) (populus,-i), αρσενικά που λήγουν σε
–er (Gen.: -i) (puer,-i, ager,agri), και ουδέτερα που λήγουν σε –um (Gen.: -i) (donum, -i).
Θηλυκά είναι όσα λήγουν σε –us, γεν. –I εφόσον :
α. είναι ονόματα γυναικών, δέντρων και καρπών τους, νήσων, χωρών: π.χ. ficus, -i (=συκιά, σύκο).
β. είναι αρχαιοελληνικά ονόματα πόλεων (π.χ. Ephesus, -i) αλλά και άλλα ονόματα που προέρχονται από την
ελληνική (π.χ. methodus, -i, periodus, -i).
ΒΑΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΛΗΞΕΙΣ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ Β΄ ΚΛΙΣΗΣ
Αρσενικό- Θηλυκό
Singularis
numerus
|
Pluralis numerus
|
||
Nominativus
|
-us
|
(er)
|
-i
|
Genetivus
|
-i
|
-i
|
-ōrum
|
Dativus
|
-ō
|
-ō
|
-is
|
Accusativus
|
-um
|
-um
|
-os
|
Vocativus
|
-e
|
(er)
|
-i
|
Ablativus
|
-ō
|
-ō
|
-is
|
Ουδέτερο
Singularis
numerus
|
Pluralis
numerus
|
|
Nominativus
|
-um
|
-ǎ
|
Genetivus
|
-i
|
-ōrum
|
Dativus
|
-ō
|
-is
|
Accusativus
|
-um
|
-ǎ
|
Vocativus
|
-um
|
-ǎ
|
Ablativus
|
-ō
|
-is
|
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΚΛΙΣΗΣ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ Β΄
ΚΛΙΣΗΣ
Singularis numerus
|
||||
αρσενικό-θηλυκό
|
ουδέτερο
|
|||
Nom.
|
popul-us
|
puer
|
liber
|
bell-um
|
Gen.
|
popul-i
|
puer-i
|
libr-i
|
bell-i
|
Dat.
|
popul-ō
|
puer-ō
|
libr-ō
|
bell-ō
|
Acc.
|
popul-um
|
puer-um
|
libr-um
|
bell-um
|
Voc.
|
popul-e
|
puer
|
liber
|
bell-um
|
Abl.
|
popul-ō
|
puer-ō
|
libr-ō
|
bell-ō
|
Pluralis numerus
|
||||
Nom.
|
popul-i
|
puer- i
|
libr-i
|
bell-a
|
Gen.
|
popul-orum
|
puer-orum
|
libr-orum
|
bell-orum
|
Dat.
|
popul-is
|
puer-is
|
libr-is
|
bell-is
|
Acc.
|
popul-os
|
puer-os
|
libr-os
|
bell-a
|
Voc.
|
popul-i
|
puer-i
|
libr-i
|
bell-a
|
Abl.
|
popul-is
|
puer-is
|
libr-is
|
bell-is
|
Παρατηρήσεις
1. Τα συγκοπτόμενα δευτερόκλιτα ουσιαστικά σε –er ( και το vir) προέκυψαν
από ονόματα που έληγαν σε –us με την
εξής διαδικασία:
Nom.
puer-us/pu-er voc. puer-e/pu-er
Nom. libr-us/libr->liber voc. libr-e/libr->liber
2. Στα ονόματα που είχαν πριν από το –r του θέματος σύμφωνο (π.χ. agr- libr-, apr-), μετά την αποβολή
των καταλήξεων της ονομαστικής (-us) και της κλητικής
(-e) αναπτύχθηκε ένα –e μπροστά από το –r.
3. Τα συγκοπτόμενα ουσιαστικά της β’ κλίσης είναι
αρσενικού γένους. Συγκοπτόμενα είναι τα εξής:
ager-agri (=ο αγρός), culter-cultri
(=το μαχαίρι), liber-libri (=το
βιβλίο), magister-magistri (=ο δάσκαλος), minister-ministri (=ο υπηρέτης), aper-apri (=το αγριογούρουνο). Διατηρούν το e της ονομαστικής και στις άλλες πτώσεις τα: puer,-i (=το παιδί)(5), vesper,-i (=εσπέρα)(12), socer,-i (=πεθερός)(35), liberi,-orum (=τέκνα)(43).
• Η κλίση του vir (=άνδρας), μοναδικού ουσιαστικού σε –ir της λατινικής γλώσσας, έχει ως εξής:
Singularis
numerus
|
Pluralis
numerus
|
|
Nom.
|
vir
|
vir-i
|
Gen.
|
vir-i
|
vir-orum
|
Dat.
|
vir-ō
|
vir-is
|
Acc.
|
vir-um
|
vir-os
|
Voc.
|
vir
|
vir-i
|
Abl.
|
vir-ō
|
vir-is
|
ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ ΔΕΥΤΕΡΟΚΛΙΤΩΝ ΟΝΟΜΑΤΩΝ
1. Το sestertius,-i(ο σηστέρτιος νόμισμα) σχηματίζει τη γενική
πληθυντικού κανονικά σε –orum αλλά και σε –um: sestertium & sestertiorum.
2. Το όνομα locus,-i (=ο τόπος) ανήκει στα
ετερογενή ουσιαστικά: σχηματίζει τον πληθυντικό αριθμό loci,-orum (= χωρία βιβλίων) αλλά και loca,-orum (=τόποι).
3. α) Το όνομα deus (=θεός) δεν έχει εύχρηστη την
κλητική του ονόματος (dee). Αντί γι’ αυτή οι ποιητές χρησιμοποιούν την κλητική του ονόματος divus (=θεός)→dive, ενώ οι μεταγενέστεροι Λατίνοι την ενική ονομαστική
deus (=ω θεέ).
β) Σ’ όλες τις πτώσεις του πληθυντικού αριθμού εκτός από την
αιτιατική, έχει διπλούς και τριπλούς τύπους. Η κλίση του deus,-i έχει ως εξής:
Singularis
numerus
|
Pluralis
numerus
|
|
Nom.
|
deus
|
dei/dii/di
|
Gen.
|
dei
|
deorum/deum
|
Dat.
|
deo
|
deis/diis/dis
*
|
Acc.
|
deum
|
deos
|
Voc.
|
deus, dive
|
dei/dii/di
|
Abl.
|
deo
|
deis/diis/dis
*
|
* Αυτή την συναίρεση την κάνουμε μόνο στο αρσενικό δευτερόκλιτο.
4. Τα υπερδισύλλαβα ονόματα σε –ius και –ium στη γενική του ενικού αριθμού
πολλές φορές συναιρούν το τελικό –ii σε –i και τονίζονται ύστερα από τη
συναίρεση στην παραλήγουσα.
π.χ. Ovidius → Ovidii και Ovidi
ingenium→ ingenii και ingeni
filius→ filii και fili
Εξαιρούνται τα ονόματα socius,-ii, adversarius,-ii, mercenarius,-ii, καθώς πρόκειται για
ουσιαστικοποιημένα επίθετα.
5. Τα κύρια ονόματα σε –ius, γνήσια Λατινικά, όπως Vergilius, Marius, Tullius κ.τ.λ. και το προσηγορικό filius (=γιος),
σχηματίζουν την κλητική του ενικού σε –i αντί –ie (με συναίρεση του –ie σε –i)
π.χ. Vergilius→ voc. Vergili
filus→voc. Fili
Singularis
numerus
|
Pluralis
numerus
|
|
Nom.
|
filius
|
filii
|
Gen.
|
filii/fili
|
filiorum
|
Dat.
|
filio
|
filiis
|
Acc.
|
filium
|
filios
|
Voc.
|
fili
|
filii
|
Abl.
|
filio
|
filiis
|
Singularis
numerus
|
|
Nom.
|
Ovidius
|
Gen.
|
Ovidii/Ovidi
|
Dat.
|
Ovidio
|
Acc.
|
Ovidium
|
Voc.
|
Ovidi
|
Abl.
|
Ovidio
|
• Το ουσιαστικό ficus,-i (=σύκο) έχει καταλήξεις
και από τη δ΄ κλίση. Συγκεκριμένα κατά τη δ΄ κλίση σχηματίζει μόνο τους τύπους
σε -us και -u.
Singularis
numerus
|
Pluralis
numerus
|
|
Nom.
|
ficus
|
fici/ficus
|
Gen.
|
fici/ficus
|
ficorum
|
Dat.
|
fico
|
ficis
|
Acc.
|
ficum
|
ficos/ficus
|
Voc.
|
fice/ficus
|
fici/ficus
|
Abl.
|
fico/ficu
|
ficis
|
• Όσα δευτερόκλιτα κύρια ονόματα προέρχονται από την αρχαία ελληνική σχηματίζουν
συχνά διπλούς τύπους:
Singularis numerus
|
||
Nom.
|
Cepheus
|
Perseus
|
Gen.
|
Cephei (-eos)
|
Persei (-eos)
|
Dat.
|
Cepheo
|
Perseo
|
Acc.
|
Cepheum (-a)
|
Perseum (-a)
|
Voc.
|
Cepheu
|
Perseu
|
Abl.
|
Cepheo
|
Perseo
|
Οι δεύτεροι τύποι παρουσιάζουν
αναλογία με τους αντίστοιχους ελληνικούς.
επιμέλεια: Αναστάσιος Ντόκος
φιλόλογος
